به گزارش  «تهران آریا»؛ دفاع مقدس را نمی‌توان تنها در خطوط مقدم جبهه جست‌و‌جو کرد. در کنار رزمندگانی که در مناطق عملیاتی حضور داشتند، خانواده‌هایی بودند که فرزندان خود را راهی جبهه کردند، زنانی که در پشتیبانی و امدادرسانی مشارکت داشتند، کارگرانی که بخشی از تولید خود را به نیاز‌های جنگ اختصاص دادند و مردمی که در مساجد، مدارس، محله‌ها و مراکز مختلف برای پشتیبانی از جبهه‌ها فعالیت می‌کردند.

همین وجه مردمی، یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که در روایت دفاع مقدس می‌تواند مورد توجه رسانه‌ها قرار گیرد؛ زیرا جنگ تنها عرصه رویارویی نیرو‌های نظامی نبود و زندگی بخش بزرگی از جامعه را تحت تأثیر قرار داد.

یک ملت، یک وطن

یکی از محور‌های مهم روایت دفاع مقدس، مفهوم وطن و همبستگی ملی است. جنگ، جامعه را با یک تهدید مشترک روبه‌رو کرد و گروه‌های مختلف اجتماعی، هرکدام به شیوه خود در برابر پیامد‌های آن ایستادند.

روایت این بخش از تاریخ می‌تواند فراتر از مرزبندی‌های سیاسی و اجتماعی باشد و بر تجربه مشترک مردم از جنگ تمرکز کند؛ از خانواده‌ای که فرزندش را به جبهه فرستاد تا شهروندی که در شهر‌های درگیر جنگ، زندگی روزمره خود را ادامه داد.

از نگاه اجتماعی، حفظ و بازخوانی همین تجربه‌های مشترک می‌تواند به شناخت بهتر مفهوم سرمایه اجتماعی کمک کند. سرمایه اجتماعی تنها به حضور مردم در صحنه‌های رسمی محدود نمی‌شود، بلکه اعتماد، همکاری، همدلی و احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت جامعه را نیز دربرمی‌گیرد.

از نان و لباس تا پشتیبانی از جبهه

یکی دیگر از جلوه‌های دفاع مقدس، کمک‌های مردمی بود. بخشی از این کمک‌ها شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسد؛ اما مجموعه همین اقدامات کوچک، تصویری از مشارکت گسترده اجتماعی ایجاد می‌کرد.

تهیه مواد غذایی، لباس، تجهیزات مورد نیاز، کمک‌های مالی و فعالیت‌های امدادی از جمله نمونه‌هایی بود که در روایت‌های مربوط به پشت جبهه دیده می‌شود.

این تجربه تاریخی برای رسانه امروز نیز یک پیام روشن دارد: در زمان بحران، مردم تنها دریافت‌کننده خدمات نیستند و می‌توانند بخشی از ظرفیت حل مسئله باشند. البته میزان و شکل این مشارکت در دوره‌های مختلف متفاوت است و برای مقایسه آن با رخداد‌های جدید باید به داده‌ها و اسناد هر دوره توجه کرد.

دفاع مردمی؛ فراتر از میدان نبرد

کارشناسان حوزه مطالعات اجتماعی جنگ معمولاً هنگام بررسی مقاومت جوامع، تنها به توان نظامی توجه نمی‌کنند و عواملی مانند انسجام اجتماعی، پشتیبانی عمومی، سازماندهی و توانایی جامعه برای تحمل فشار‌های ناشی از بحران را نیز مورد بررسی قرار می‌دهند.

از این منظر، دفاع مردمی را می‌توان مجموعه‌ای از ظرفیت‌های اجتماعی دانست که در کنار توان نظامی فعال می‌شوند. حضور داوطلبان، فعالیت گروه‌های امدادی، کمک خانواده‌ها و نقش نهاد‌های محلی نمونه‌هایی از این ظرفیت هستند.

این نگاه همچنین می‌تواند برای شناخت مفهوم تاب‌آوری اجتماعی در شرایط کنونی مورد استفاده قرار گیرد؛ تاب‌آوری به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست، بلکه به توان جامعه برای مواجهه، سازگاری و بازسازی پس از بحران اشاره دارد.

روایت تاریخ با اسناد، نه شعار

در کنار روایت رشادت‌ها و فداکاری‌ها، رسانه‌ها وظیفه دارند تاریخ جنگ را مستند و دقیق روایت کنند. معرفی جریان‌ها و گروه‌هایی که در طول جنگ در برابر جمهوری اسلامی قرار گرفتند نیز باید بر پایه اسناد تاریخی، خاطرات منتشرشده و پژوهش‌های معتبر انجام شود.

این شیوه کمک می‌کند نسل جدید با واقعیت‌های پیچیده جنگ آشنا شود و میان روایت تاریخی، تحلیل سیاسی و تبلیغات تفاوت بگذارد.

از سوی دیگر، نباید نقش خانواده شهدا، جانبازان، آزادگان و رزمندگان در این روایت فراموش شود. خاطرات آنان بخشی از حافظه اجتماعی ایران است و ثبت و انتشار آن می‌تواند به حفظ تجربه نسلی کمک کند که دوران جنگ را از نزدیک لمس کرده است.

از تجربه دیروز تا تاب‌آوری امروز

جنگ هشت‌ساله یکی از مهم‌ترین تجربه‌های تاریخی ایران معاصر است. بازخوانی این تجربه در هفته دفاع مقدس می‌تواند فرصتی باشد برای پرداختن به این پرسش که جامعه ایران چگونه در برابر یک بحران طولانی‌مدت توانست به زندگی و فعالیت خود ادامه دهد.

در چنین روایتی، مردم نه صرفاً مخاطب خبر، بلکه بخشی از داستان هستند؛ داستانی که از جبهه‌ها آغاز می‌شود و در خانه‌ها، مدارس، مساجد، بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها و محله‌های شهر‌ها ادامه پیدا می‌کند.

امروز نیز روایت دفاع مقدس زمانی می‌تواند برای نسل جدید قابل فهم باشد که از سطح شعار فراتر رود و زندگی واقعی مردم، تصمیم‌های دشوار خانواده‌ها، خاطرات رزمندگان، تجربه آزادگان و جانبازان و نقش گروه‌های مختلف اجتماعی را به تصویر بکشد.

دفاع مقدس در نهایت تنها روایت میدان جنگ نیست؛ روایت جامعه‌ای است که با یک بحران بزرگ مواجه شد و بخش‌های مختلف آن، هرکدام به اندازه توان خود، در برابر پیامد‌های جنگ ایستادند. ثبت این تجربه، اگر با دقت تاریخی و زبان قابل فهم برای نسل امروز همراه باشد، می‌تواند بخشی از حافظه جمعی کشور را زنده نگه دارد و مفهوم همبستگی اجتماعی را از دل تجربه‌ای واقعی به نسل‌های آینده منتقل کند.

انتهای خبر/